Vanaf binnenkort moeten alle vzw’s in dit land hun begunstigden opgeven in een centraal register, dat de overheid kan natrekken om makkelijker constructies voor het witwassen van crimineel geld op te sporen. Organisaties uit de zorgsector, die qua tewerkstelling voor zo’n 60 procent uit vzw’s bestaat, ontsnappen er niet aan. Wat moet u weten als bestuurder of vertegenwoordiger van zo’n vzw in de zorg?
 

Wie is de Ultimate Beneficial Owner (UBO) van uw social profit-organisatie? Om dat in kaart te kunnen brengen bij eventuele onderzoeken naar crimineel geld, wil de overheid vanaf binnenkort alle gegevens over de begunstigden van iedere vzw samengebald zien in een online register dan te allen tijde kan worden geraadpleegd. De regeling verandert dus ook een paar dingen voor heel wat zorgorganisaties, want in de zorgsector zijn vzw’s erg goed vertegenwoordigd: volgens studiebureau Graydon werkten in 2016 zo’n 62.701 mensen in vzw’s uit de personenzorg, 62.565 in verenigingen uit de ouderenzorg, en 48.728 in ziekenhuizen die onder de vzw-vorm opereren. In totaal zo’n 174.000 medewerkers dus, of ongeveer 60 procent van al wie vandaag tewerkgesteld is in de zorg. De introductie van het register raakt dus een groot deel van deze sector. Maar hoe precies? Er zijn zes dingen die u als bestuurder of vertegenwoordiger van zo’n vzw moet weten.
 

1 – U wordt helemaal niet geviseerd
De bedoeling van het UBO is in de eerste plaats om constructies op te sporen waarbij vzw’s worden opgericht als vehikel om zwart of crimineel geld wit te wassen. Laat ons ervan uitgaan dat de organisatie waarvoor u werkt daar niet tussen valt. Dus in essentie verandert er niets: er zijn alleen een paar dingen bijgekomen waarover de organisatie extra transparant moet zijn. “Een vzw is een vzw, de wetgever kon daar natuurlijk geen onderscheid in maken tussen verschillende sectoren”, zegt Philippine De Wolf, partner bij de Brusselse tak van het wereldwijde advocatenbureau NautaDutilh. “De bedoeling is louter om een beter zicht te krijgen op de uiteindelijke begunstigden van iedere vzw die wordt onderzocht in het kader van een fraudedossier. Het is gewoon een kwestie van iedereen gelijk te schakelen voor de wet.”
 

2 – De term ‘Begunstigde’ valt misschien wat ongelukkig
Maar wie zijn die ‘uiteindelijke begunstigden’ dan? Het is een strikt juridische term, die een beetje bizar en zelfs wat ongelukkig valt wanneer het over een vzw in de zorg gaat. Maar het gaat, in essentie, om alle personen die voor rekening van de vzw werken, en ook profijt (verloning) halen uit hun betrokkenheid in de organisatie. “Iedereen die controle uitoefent over de organisatie moet in het register staan”, zegt De Wolf. “Dat gaat van de oprichters via de leden van de raad van bestuur tot de vertegenwoordigers van de vzw en zij die het dagelijkse bestuur op zich nemen. De wetgever wil iedereen die verantwoordelijk is voor de onderneming kunnen zien: zij die zelf de verantwoordelijkheid hebben, of die bij volmacht hebben doorgegeven.”
 

3 – VZW’s worden nu beschouwd als ondernemingen
Het Ultimate Beneficial Owner (UBO)-register past in een bredere hervorming van het vennootschapsrecht, die eerder dit jaar in voege ging. Sinds 1 mei van dit jaar worden vzw’s beschouwd als een onderneming, net zoals andere vennootschapsvormen als een bvba en een nv: ze hebben een opdracht, een daartoe bestemd en afgeschermd vermogen, en velen hebben soms duizenden mensen in loondienst. Volgens het Graydon-onderzoek heeft de vzw Familiehulp bijvoorbeeld meer dan 9.200 medewerkers in dienst, telt het zorgnetwerk Emmaus 5.308 voltijdse medewerkers, en stellen de Cliniques Universitaires Saint-Luc in Sint-Lambrechts Woluwe zo’n 4.685 mensen tewerk. Het zijn organisaties die opereren als een onderneming, en om die reden kunnen ze dus ook officieel failliet gaan of bescherming krijgen tegen hun schuldeisers. Een vzw is een rechtspersoon, die contracten afsluit, mensen aanwerft of kapitaal opbouwt. Net als een bedrijf. Alleen moet de eventuele winst die wordt gemaakt uit de activiteiten binnen de organisatie blijven. “Die gelijkschakeling slaat ook op de verplichtingen die de organisaties hebben ten opzichte van de wetgever”, zegt De Wolf. “Als een onderneming zijn uiteindelijke begunstigden moet rapporteren, dan geldt dat evengoed voor een vzw.”
 

4 – De gegevens worden publiek gemaakt
De gegevens van het UBO-register zullen in de eerste plaats worden geraadpleegd door speurders, in het kader van een gerechtelijk onderzoek, maar in principe kan iedereen er toegang tot krijgen. Dus ja: het zou kunnen dat nieuwsgierige particulieren ook in het register kunnen snuisteren, en er uw naam in terugvinden. “Dat de gegevens ook beschikbaar moeten zijn voor het publiek was misschien een verrassing voor sommigen”, zegt De Wolf. “Maar dat paste in het transparantie-idee dat achter het register zit. Nu zijn er wel een paar praktische drempels opgeworpen. De opzoeking is betalend, om er daar één van te noemen. Het bedrag wordt niet hoog, maar het beperkt al enigszins de gratuite opzoekingen. Bovendien kun je niet op persoon zoeken: je moet al de precieze naam van de organisatie kennen, of het ondernemingsnummer waaronder ze opereert.”
 

5 – Er komt wat papierwerk bij kijken…
Het vervelendste element aan de introductie van het UBO-register is natuurlijk dat de informatie moet worden doorgegeven. Dat gebeurt digitaal, door een vertegenwoordiger die binnen de organisatie moet worden aangewezen, die zich op het overheidsportaal MyMinFin moet aanmelden met zijn eID en vervolgens de data moet invoeren. Maar al die gegevens moeten eerst natuurlijk wel intern worden verzameld. “In eerste instantie zal dat een hoop papierwerk met zich meebrengen, maar dat is in principe maar eenmalig”, zegt De Wolf. “Na de invoering van de gegevens in het register is het verder een kwestie om de informatie jaarlijks te herbevestigen, en wijzigingen tijdig te melden. Dat ‘tijdig’ is altijd binnen de maand nadat de wijziging werd doorgevoerd, dus organisaties zullen in een interne procedure moeten voorzien om die wijzigingen op tijd door te geven. Dat papierwerk is de enige manier waarop de invoering van het UBO-register werkelijk iedere organisatie treft.”
 

6 – …maar er is nog tijd
De uiteindelijke deadline om alle uiteindelijke begunstigden in te voeren in het register werd ondertussen al twee keer opgeschoven. Aanvankelijk was het de bedoeling dat de eerste registratie voor alle rechtspersonen tegen 30 november rond moest zijn. Die deadline werd vervolgens opgeschoven naar volgend jaar: aanvankelijk werd 31 januari 2019 als einddatum gesteld, maar die is inmiddels alweer verschoven naar 31 maart volgend jaar. “De overheid heeft wellicht gezien dat er nog veel werk aan de winkel is om alle gegevens bij elkaar te brengen”, zegt De Wolf.
 

UBO register_Philippe dewolf_ACCA 111
 

De grootste zorg-vzw’s in België
Bijna 60 procent van alle zorgorganisaties in België is een vzw. Dit zijn, volgens gegevens van studiebureau Graydon, de vijf grootste uit de zorgsector:
 

1 – Familiehulp (Brussel): 9.212
De vzw Familiehulp heeft levert een pakket van zorg, ondersteuning en huishoudelijke hulp in Vlaanderen en Brussel. De organisatie levert ook onder meer kinderopvang, maar zorg is een belangrijke pijler in dat aanbod: 49 procent van de medewerkers leveren verzorging.
 

2 – Emmaüs (Mechelen): 5.308
Ook het Mechelse Emmaüs is een groep met een waaier van geïntegreerde activiteiten, waaronder bijvoorbeeld ook kinderopvang zit. Maar hun belangrijkste activiteit zit in de zorg: de vzw opereert twee ziekenhuizen (Algemeen Ziekenhuis Sint-Maarten in Mechelen, verspreid over drie campussen, en AZ Sint-Jozef in Malle), en heeft faciliteiten voor geestelijke gezondheidszorg, ouderenzorg en ondersteuning van personen met een beperking. Emmaüs is actief binnen de provincie Antwerpen, met 24 voorzieningen.
 

3 – Cliniques Universitaires St-Luc (Sint-Lambrechts-Woluwe): 4.685
De vzw Saint-Luc bestuurt het academische ziekenhuis van de Université catholique de Louvain (UCL). De campus heeft onder meer 24 operatiezalen.
 

4 – Thuishulp vzw (Brussel): 3.697
De Brusselse vzw thuishulp is de grootste zorgorganisatie binnen de socialistische groep De VoorZorg-Bond Moyson.
 

5 – Solidariteit voor het Gezin (Ganshoren): 3.661
Ook de vanuit de Brusselse deelgemeente Ganshoren opererende vzw Solidariteit voor het Gezin levert een brede waaier van sociale diensten, maar zorg speelt daar een belangrijke rol in. De organisatie bestuurt onder meer het zorghotel SeniorCity in Gent, waar opnames voor maximaal 60 dagen kunnen gebeuren met het oog op optimale zelfredzaamheid na die korte residentie.