Patiënten verzorgen betekent bij momenten zwaar fysiek til- en duwwerk, waarbij het lichaam van de zorgmedewerker zwaar wordt belast. Aandacht voor ergonomie is daarom cruciaal in het beleid van een zorgorganisatie. Ook voor de werking van die organisatie zelf: de band tussen povere ergonomie en ziekteverzuim is ontegensprekelijk.
 

Ergonomie op de werkvloer kreeg de afgelopen jaren heel wat aandacht in verscheidene sectoren, maar de zorg is daar een specifiek cenakel in. “Een standaard cementzak werd van 50 kilogram teruggebracht naar 25 kilogram, om de draaglast van medewerkers in de bouw te verlagen. Maar in de zorg werk je met mensen, en die kun je natuurlijk niet in stukken delen: iedere persoon heeft zijn gewicht”, zegt Dominic Hermans, diensthoofd preventie bij het Genkse Ziekenhuis Oost-Limburg en bestuurder-lid van de vzw Prebes, die welzijn op het werk promoot. “Voor de wetgever is ergonomie een van de zeven welzijnsdomeinen, die organisaties moeten inbouwen in hun beleid naar medewerkers toe. Maar in de zorg kom je ook twee heel specifieke statistische realiteiten tegen, die de job in onze sector extra zwaar maken: de bevolking wordt ouder, waardoor er meer en meer zorg nodig is, en mensen worden ook zwaarder. Medewerkers moeten dus meer en meer manipulaties doen, en die manipulaties worden ook zwaarder. Daarom is het extreem belangrijk om, doorheen de hele organisatie, aandacht te hebben voor ergonomie.”
 

Goed opgeleid
De ergonomie van het werk niet of te weinig aanpakken in de zorgsector leidt tot knagende lichaamskrachten. Volgens studies van welzijnsorganisatie IDEWE had 55 procent van alle zorgverleners vorig jaar rugklachten, en kloeg 40 procent over schouderpijn. Die klachten leiden vervolgens potentieel tot erger. Een geïntegreerde aandacht voor ergonomie van de zorgmedewerkers zou het relatief hoge ziekteverzuim in de zorgsector een eind kunnen terugdringen, denken experts. In de ziekenhuissector bedraagt het gemiddelde afwezigheidspercentage, volgens de recentste bevindingen van hr-groep Acerta, zo’n 5 procent voor bedienden. In de rust- en verzorgingstehuizen gaat het eveneens om 4,5 procent. Bij arbeiders in de gezins- en bejaardenhulp bedraagt dat verzuimpercentage zelfs 11,8 procent. Een groot deel van dat ziekteverzuim is te wijten aan groeiende stress door factoren als overbevraging en onderbemanning: sommige zorgorganisaties hebben grote moeite om nieuwe zorgprofessionals aan te trekken, waardoor hun bestaande teams meer moeten doen met te weinig mensen. Maar het knagende gezondheidsrisico van een verkeerde lichaamshouding bij het tillen en duwen is evengoed een factor, zegt Hermans. “Het is van cruciaal belang dat je mensen daarop traint. Wij werken met toolbox-opleidingen en e-learningmodules, zodat medewerkers optimaal zelf het moment kunnen kiezen waarop ze bijvoorbeeld nieuwe verplaatsingstechnieken leren.”
 

Technologie
Ook de groei van de ergonomische technologie staat niet stil. Producten als tilliften, benenliften, elektrisch verstelbare ziekenhuisbedden en sta-op-hulpen aan zo’n bed kunnen helpen om het zwaarste tilwerk over te nemen, zodat niet alles op de zorgmedewerker zijn lichaam hoeft te rusten. “Die technologie groeit zienderogen”, zegt Hermans. “De hoge vraag in de sector heeft de fabrikanten duidelijk aangezet om constant nieuwere, krachtigere producten te ontwikkelen. Ook hypermoderne technologie wordt stilaan een realiteit, zoals exoskeletten: dat is technologie die in zijn prilste vorm een militaire toepassing had, maar stilaan wordt geïntroduceerd in de zorg. Exoskeletten dienen om het lichaam van de medewerker van buitenuit te ondersteunen, zodat hij minder op zijn eigen spierkracht moet werken. Ze helpen ook om minder tijd staand door te brengen, wat eveneens een factor is die de job zwaar kan maken: zitten wordt staan wanneer je in een exoskelet zit. Maar ook de courantere technologie wordt beter én budgettair beschikbaarder: de prijzen gingen de afgelopen jaren al een heel eind omlaag.”
 

Tegelijk met de technologie groeit ook de kennis over gewone ergonomische technieken. “De academische wereld leert constant bij, en die kennis komt vervolgens ook op de werkvloer terecht”, zegt Hermans. “Er komen geregeld nieuwe verplaatsingstechnieken bij, die zich dan vertalen in specifieke oefeningen in het til- en duwwerk, zodat de medewerkers minder verkeerde druk zetten op hun lichaam. We houden die kennis constant in het oog, en verwerken dat ook in de opleidingen die we geven.”
 

Slimmer tillen en duwen: tips voor zorgmedewerkers
Patiënten optillen en bedden duwen, urenlang rechtstaand werken: het zijn dingen waarmee zorgmedewerkers hun lichaam geen plezier doen. Hier zijn een paar eenvoudige tips om de last een eind te verlagen.

 

1 – Til dichtbij uw lichaam: hoe verder de patiënt van u verwijderd is bij het tilwerk, hoe meer druk u zet op uw lijf.
 

2 – Gebruik zo veel mogelijk de technologie: til zelf zo weinig mogelijk. Wanneer er technologie voorhanden is, zoals een automatisch verstelbaar bed of een tillift, gebruik die dan. Leer ook werken met die technologie.
 

3 – Grijp alle middelen van uw organisatie aan: heeft uw organisatie een aanspreekpunt over ergonomie? Worden er opleidingen verstrekt? Gebruik die middelen ook wanneer – of beter nog: vòòrdat – u lichamelijke klachten ondervindt door uw werk. Oneigenlijke druk op uw lichaam kan leiden tot kwalen die zich veel later manifesteren, maar u hebt er alle baat bij om ze vandaag te voorkomen.
 

4 – Gebruik uw lichaamsgewicht bij het duwen van een rijdend bed: ga bij duwen naar voren hangen, en hang naar achteren wanneer u trekt. Zo neemt uw lichaamsgewicht een deel van het werk over.
 

5 – Keep ’em rolling: nog een tip tijdens het rijden: vermijd veelvuldig stoppen en starten. Nooit duwen en draaien tegelijk, en loop bij het draaien zelf om het te ronden object heen.