Ouderenzorg staat voor heel wat uitdagingen en dat is ook bij onze noorderburen zo. In de vierde editie van het magazine Uitgerust werden drie innoverende projecten voorgesteld. 

 

Project 1: ‘Gerichte muziekkeuze ondersteunt patiënten en zorgverleners’

 

Ignar Rip, initiatiefnemer van AlzheimerMuziekGeluk: ‘Ik geef lezingen en trainingen over het belang van muziek in de zorg. Op een congres in Noorwegen hoorde ik het verhaal van een Pakistaanse patiënt met dementie en Parkinson. Op een ochtend was hij zo verkrampt dat de zorgkundige het heel moeilijk had om hem uit bed te halen en te verzorgen. Zij begon niet onmiddellijk met haar werk, maar zong een Pakistaans liedje. Dat miste zijn effect niet. Ze kon hem zachtjes uit bed halen en ze maakten samen een klein dansje. Dat duurde amper enkele minuten, maar het verzorgen ging daarna de helft sneller. Zowel voor de man als de verzorgkundige was dit heel prettig. De kern hiervan is dat muziek zorgondersteunend is, en een welzijnsbrenger. Nu hebben alle bewoners van deze instelling een stick met muziek in hun zorgdossier.’

 

‘Je kan muziek echter veel breder inzetten in de zorg, dit door middel van zorggerichte afspeelbare lijsten. Dit is zinvol voor patiënten met lichte of gevorderde dementie, met geestelijke en lichamelijke beperkingen, met autisme, met Parkinson. Een muzikale stimulans activeert 17 biljoen hersencellen in het brein en dat zorgt voor verbindingen en activatie van hersendelen. Dat is zo bij alles wat we doen. Als er een breinopstopping is, om eender welke reden, dan kan muziek een omweg zijn. Het is dus een hulp voor het brein.’

 

Afspeellijsten

‘Ik werkte een 5-stappenplan uit waarmee iedereen aan de slag kan. Om te achterhalen wat iemands lievelingsmuziek is, maakte ik een vragenlijst. Die is heel eenvoudig, patiënten kunnen alleen met ja, nee of ik weet het niet antwoorden. Dan vraag je bijvoorbeeld of ze graag opera horen, of piano. Met de resultaten kan je afspeellijsten maken. Die zijn gericht op momenten van de dag. Als je wakker wordt in een vreemd bed, kan je soms een ogenblik niet weten waar je bent, maar al vlug begint het te dagen. Wie Alzheimer heeft, herkent dit niet altijd en raakt dan in paniek, het zorgt voor onrust. Aangepaste muziek kan daarom een herkenningspunt zijn. Ook bij douchemuziek kan je voor een betere sfeer zorgen. Als bij dementiezorg het ochtendritueel rustig verloopt, is de hele dag goed. Ook bij bewegingsactiviteiten of sluimeren, speelt muziek een grote rol. Jammer genoeg gebeurt dit te weinig in de zorgsector. De radio staat op, of er speelt een cd van K3 of van Frans Bauer. Maar iedereen heeft een eigen smaak. Met de juiste muziek kan je voor rust en huiselijkheid zorgen, het roept ook herinneringen op en daardoor krijgen patiënten contact met de buitenwereld.’

 

Twee richtingen

‘Met muziek voelen patiënten intuïtief goed aan wat hun zorgverlener bedoelt. De ervaring leert dat het voor minder loop- en dwaaldrang zorgt, de patiënten zijn rustiger. Het is voor de zorgverleners veel prettiger werken. Het kan ook leiden tot mindere medicatie. Patiënten met dementie gaan soms roepen, het is signaalgedrag om aan te geven dat er iets niet goed zit. Met gerichte muziek kan je zoiets vermijden en dat geeft zorgverleners de vrijheid om andere dingen te doen. Het maakt zorg gemakkelijker en vermindert de werkdruk. Het is ook een uitstekende manier om de familie erbij te betrekken op een fijne manier. Het bezoek wordt leuker en er is meer contact mogelijk.’

 

 

 

Project 2: ‘Ervaringsgerichte training is een spiegel voor eigen gedrag’

 

Lieke du Bois, De Keerzijde: ‘Tien jaar geleden gingen we van start met De Keerzijde, een organisatie die ervaringstrainingen aanbiedt aan medewerkers en managers in de zorgsector. Jaarlijks bereiken we ongeveer 850 mensen. Een persoonlijke ervaring ligt mee aan de basis. Ik werkte 25 jaar bij mensen met een verstandelijke beperking, zowel op de werkvloer als in managementfuncties. Op een bepaald moment besloot ik op zelfstandige basis trainingen te geven en te coachen. Het had er ook mee te maken dat ik het warme hart in de zorg steeds minder terugvond. We waren teveel gefocust op het in stand houden van systemen, waardoor cliënten niet de zorg en aandacht kregen die ze nodig hadden.’

 

Niet prettig

‘Mijn ambitie is het versterken van managers en zorgverleners zodat zij zelf bepaalde keuzes maken en niet langer afwachtend toekijken. Zij bepalen de kwaliteit van de zorg. Als voorbereiding op de trainingen die ik voor ogen had, bracht ik een dag in een rolstoel door. Ik merkte hoe er in een winkelstraat over mij werd gesproken en niet met mij. Zoiets had ik al vaker gehoord, maar het is heel anders als je het zelf meemaakt. Het is iets dat nog steeds vaak gebeurt. Collega’s praten over een bewoner terwijl die naast hen zit. Dat is helemaal niet prettig om mee te maken.’

 

In het bad

‘De Keerzijde neemt managers en zorgverleners mee in het bad, soms letterlijk want het kan gebeuren dat ze gedoucht worden. Ze worden immers verzorgd zoals het ook in instellingen gebeurt. Ze voelen wat het is als iemand anders de regie van je leven overneemt. Vaak gaat het om kleine handelingen waar we niet meer bij stilstaan. Er is altijd een voorbespreking waarbij we nagaan wat de deelnemers willen bereiken. Iemand die in de ouderenzorg werkt, gaf aan dat ze wou weten wat het is om een luier te dragen. Zij maakte de 24-uurs training mee met een luier aan, iets wat ze niet snel zal vergeten. Als je zelf in de situatie terechtkomt  van zorgbehoevende en ervaart hoe men met je omgaat, heb je een spiegel en zie je hoe je het zelf aanpakt.’

 

Mensgericht denken

‘In opleidingen zou er meer aandacht moeten gaan naar daadwerkelijk luisteren. De zorgvrager evolueert immers ook en wordt mondiger. Die accepteert een betuttelende aanpak niet meer en wordt soms ontzettend boos. Hij wordt dan gesust, maar bij de echte oorzaak van de boosheid staat men niet stil. Tijdens onze trainingen komt het ook voor dat een deelnemer zich afzet tegen een aanpak waarbij alles voor hem wordt beslist. Je echt kunnen verplaatsen in de zorgvrager zit vaak in kleine dingen. Zo hoorde ik een verhaal uit de ouderenzorg waar we medewerkers getraind hadden. De bewoners werden op een vast tijdstip in de eetzaal verwacht. Een van hen keek heel graag naar de Tour de France, maar miste de finish vaak omdat hij moest gaan eten. Toen kwam iemand op het idee om zijn maaltijd naar boven te brengen, tot zijn grote tevredenheid. In de zorgsector wordt keihard gewerkt en de druk is groot. Maar een mensgerichte aanpak vergt niet meer tijd, integendeel, met tevreden mensen zijn er minder problemen, dus het levert je tijd op. En… een glimlach kost geen tijd.’

 

 

 

Project 3: Kleinschalig wonen in huiselijke sfeer

 

Alie van den Brink, relatiemanager bij Stepping Stones Home & Care: ‘Onze doelgroep bestaat uit ouderen die niet meer zelfstandig kunnen wonen en dagelijks zorg en begeleiding nodig hebben. De meeste bewoners die bij ons verblijven, hebben de diagnose dementie. We beschikken over negen zorgvilla’s die al bewoond zijn, binnenkort komen er nog twee bij. Het zijn mooie, authentieke panden die een bijzondere uitstraling hebben. We krijgen veel aanvragen, vooral omdat we kleinschalig werken en de klok rond een zorgaanbod hebben. Maar bij de keuze spelen veel factoren een rol. De regio/locatie moet goed zijn, er moet een geschikt appartement zijn. Welke zorg heeft de kandidaat-bewoner precies nodig? We overleggen hierover zorgvuldig met de familie en behandelaren. Ook het kostenplaatje komt aan bod. Zorgvilla’s behoren niet tot het goedkoopste segment in de ouderenzorg, maar er zijn ook kleinere appartementen die een lagere prijsstelling hebben.’

 

Huiselijke sfeer

‘Ons zorgaanbod stemmen we af op wat de bewoner nodig heeft. Dat sturen we steeds bij, want iedereen kan hier blijven tot het eind. We willen vermijden dat iemand nog eens moet verhuizen. We creëren een huiselijke sfeer zodat iedereen het gevoel heeft hier te wonen. Alleen als het om medische redenen echt niet meer verantwoord is, gaan we samen met de familie en de behandelaren op zoek naar een andere oplossing.’

 

‘Bij ons leven tien tot vijftien bewoners samen in een groep waarbij er veel aandacht is voor de individuele persoon en de privacy. Bewoners raken vertrouwd met elkaar en hun vaste zorgverleners. Alles is overzichtelijk en dat geeft een veilig en geborgen gevoel. Zelf werkte ik jarenlang op grote afdelingen in een regulier verpleeghuis. Ik merk dat het welbevinden en kwaliteit van leven in de zorgvilla’s doorgaans hoger is, de bewoner staat daar echt centraal. De panden liggen in een aangename omgeving, sommige midden in de stad en anderen meer landelijk. De bewoners eten in de groep en drinken samen koffie of thee. We besteden veel tijd aan gezamenlijke momenten. Ook de activiteiten kiezen we met zorg. Ze moeten prettig zijn en voldoende en passende prikkels bevatten.’

 

Individuele benadering

‘Onze benadering is sterk op het individu gericht, wat maakt dat je de zorgvragen en mogelijke problemen snel opmerkt. Het team zorgverleners gaat voortdurend na wat het beste is voor een bewoner uitgaande van wat hij of zij graag wil. Juist omwille van de kleinschaligheid kun je gemakkelijk (in)formeel overleggen hoe de dag was voor iemand. Wat maakte een bewoner onrustig, wat maakte hem blij? Ons team is heel betrokken bij de bewoners, ze staan er voor open dieper te zoeken naar achterliggende redenen van een bepaald gedrag. Daarbij worden ze goed begeleid. We werken samen met externe experts zoals de specialist ouderengeneeskunde,  psycholoog, fysio- en ergotherapeut. We doen ook een beroep op de familie. Zij kennen immers het levensverhaal en de bewoner als geen ander, daar houden wij rekening mee. Familie is altijd welkom en we vinden het fijn als zij zich ook thuis voelen. Ze kunnen meedoen aan activiteiten of samen met de bewoners eten. Het draagt bij aan een gemoedelijke omgeving.’

 

 

 

Dit artikel verscheen in de vierde editie van het magazine Uitgerust.