Hoe UZ Gent grote stap richting verhoogde patiëntveiligheid zette met unieke hartkatheterisatiezaal

De nieuwe wetgeving rond luchtbehandeling in operatiekwartieren zit al een tijdje in de pijplijn. De huidige regelgeving en normen sluiten namelijk vaak te weinig aan bij de klinische praktijk, iets wat in de toekomst beter moet. En de toekomst, daar is UZ Gent nu al mee bezig. Sinds kort beschikt de dienst Cardiologie over een baanbrekende hartkatheterisatiezaal die het potentieel heeft om de nieuwe gouden standaard te worden op vlak van luchtbehandeling. 

 

We spreken erover met Ludo Vereecken, Hoofd Project Management bij UZ Gent. Ludo maakte vorig jaar deel uit van de Zorg.tech-delegatie die naar het 7e Europe Congres van IFHE Europe in Bologna trok. Hij verzorgde er de presentatie Reduction of Patient Radiation Dose, Excellent Image Quality and Air Cleanliness in a Hybrid Cardiac Catheterization Laboratory, waarin hij sprak over de nieuwe techniek die tegenwoordig toegepast wordt in het UZ Gent, meer bepaald in de afdeling Interventionele Cardiologie en Elektrofysiologie waar complexe hartprocedures uitgevoerd worden. 

 

De gouden standaard sinds de jaren 1960

De technische uitdagingen in het operatiekwartier zijn niet mis. Een stevige reductie van blootstelling aan ioniserende stralen, excellente beeldkwaliteit, propere lucht om infecties te vermijden (tijdens de ingreep maar ook in de transitie tussen twee opeenvolgende procedures), aangename werktemperaturen en goede akoestiek zijn cruciale randvoorwaarden om elke procedure in optimale omstandigheden te laten verlopen, maar komen er niet vanzelf.
 

 

Maar wat tot op heden nog altijd beschouwd wordt als de gouden standaard voor het bekomen en behouden van die heel goede luchtkwaliteit, denk onder meer aan het principe van Charnley, dateert inmiddels reeds van de jaren 1960.

 

Het uitgangspunt is het genereren van een laminar flow field waarbij men in het plafond van de operatiezaal een grote, ultrafijne filter bouwt die met een heel groot luchtdebiet ervoor zorgt dat de lucht in het te beschermen gebied proper is en blijft door de stofdeeltjes te verwijderen. Zo reduceert men de kans dat gecontamineerde partikels in de wonde komen met het bijhorende risico van infecties bij de patiënt.
 

 

Maar deze flow mag natuurlijk niet turbulent worden. Zo kunnen onder meer radiologische toestellen die aan het plafond hangen de stroomlijnen vervormen en ongewenste turbulentie veroorzaken. Bovendien is de beschermde zone vaak klein en vallen de instrumentatietafels met daarop steriele katheters buiten deze zone. Nochtans moeten deze instrumenten net steriel blijven, aangezien zij in de bloedbaan van de patiënt ingebracht worden. De kritische zones, die continu hoge luchtkwaliteit vereisen, beperken zich dus niet tot de plaats van toegang in de patiënt (de hyperkritische zone) of de operatietafel, maar omvatten ook de omliggende zones.

 

Hoewel de luchtbehandeling in vergelijking met 50 jaar geleden drastisch verbeterd is, blijft er tegenwoordig dus nog een niet te verwaarlozen risico bestaan. Als ziekenhuis gaat men daarom op zoek naar een oplossing die constant voor hoge luchtkwaliteit zorgt en dit in alle kritische zones waar absolute steriliteit vereist is. UZ Gent maakte hier een prioriteit van om de complexe hartprocedures in nog betere en veiligere omstandigheden te kunnen uitvoeren. 

 

De oplossing in detail

De nieuwe technologie laat toe om op heel gefocuste wijze de kritische zones gegarandeerd te kunnen voorzien van hoge luchtkwaliteit. Bovendien is het energieverbruik zelfs tot de helft lager dan de klassieke technologie. Een droomscenario? “Nee, een nieuwe realiteit”, zegt Ludo Vereecken.

 

“De normering gaat strenger worden en dat is een goede zaak. Wanneer deze er precies zal komen, is nog niet duidelijk, maar met het UZ Gent hebben we in elk geval al geanticipeerd op wat komen zal. We zijn nu al een stuk veeleisender voor onszelf dan de (toekomstige) wetgeving met onze nieuwe manier van werken. Dit kan echt future proof genoemd worden en heeft het potentieel om de nieuwe standaard te worden.

 

Het project startte in de zomer van 2016 met een simulatie. De voorbereidende werken gingen van start in het najaar. Een bestaande behandelkamer werd volledig ontmanteld en het baanbrekende hybride cathlab werd uiteindelijk in juli 2017 in gebruik genomen.

 

“In Scandinavië vond je al enkele referenties terug, maar in West-Europa is UZ Gent een pionier. Het grote filterdoek uit de klassieke oplossing wordt vervangen door een aaneenschakeling van nozzleroosters. Elk van deze honderden nozzles wordt individueel geregeld. Men kan voor elk van de nozzles bekijken hoe zij bijdragen aan de luchtbehandeling. Met een bijhorend Computational Fluid Dynamics-systeem kan men de zaal op voorhand compartimenteren in blokjes van 2 of 3 cm lengte die men kan configureren om zo de zaal nauwkeurig te moduleren met behulp van simulaties. De luchtkwaliteit kan zo precies berekend worden.”  

 

We schetsen in drie afbeeldingen de toepassing: 

 

 UZ Gent Lucht Operatiekwartier

Een ring van nozzleroosters (blauw) waarbij elk punt individueel instelbaar is maakt het verschil. De groene zone komt overeen met het laminar flow field in de klassieke oplossing. De rode cirkel en rechthoeken stellen de kritische zones voor. Het midden van het plafond in deze operatiezaal bevat niets, terwijl dat bij een klassieke oplossing net het epicentrum is.  

 

 

UZ Gent Lucht Operatiekwartier

Op deze simulatie van een erg complexe klinische procedure ziet men bij een klassieke oplossing de luchtkwaliteit op een hoogte van 90cm. De hyperkritische zone (de rode cirkel) is vrij van kolonievormende (stof)eenheden, maar instrumentatietafel 1 en vooral tafel 2 zijn onvoldoende beschermd. 

 

 

UZ Gent Lucht Operatiekwartier
Bij de nieuwe techniek die UZ Gent toepast ziet men op deze simulatie hoe de lucht in de kritische zones (de rode cirkel en de twee rechthoeken) van hoge kwaliteit is. Binnen de blauwe ring zijn er zones waar dat niet het geval is, maar dit kan geen kwaad. De luchtkwaliteit wordt perfect gemonitord daar waar het echt van belang is. 

 

 

“Wij hebben deze technologie specifiek geïmplementeerd op basis van onze noden en simulaties gemaakt voor een behandelzaal waarin hartprocedures, en onder meer een TAVI-hartkleppenprocedure, uitgevoerd worden. Dit betreft een complexe ingreep waarbij de luchtkwaliteit bijzonder hoog moet zijn, maar ook de akoestiek en het werkcomfort. De hypernauwkeurige monitoring waarover we nu beschikken komt dus bijzonder goed van pas. Want op vlak van steriliteit kun je je geen fout permitteren bij zo’n complexe procedure”, licht Ludo Vereecken toe. “Bij de klassieke oplossing is de lucht van voldoende hoge kwaliteit in de wondzone, maar daar stopt het vaak. Bij onze nieuwe methode zijn zowel de wondzone als de omliggende kritische zones gecoverd. Een heel belangrijke stap voorwaarts, dat mag duidelijk zijn.” 

 

Foto van de zaal: © Christophe Vander Eecken

Dit artikel verscheen in editie 019 van het magazine Zorg&Techniek (zorg.tech)