Sinds 26 april kunnen (zorgbehoevende) ouderen uit het Antwerpse terecht in wzc Hollebeek, de nieuwe woonzorgcampus van GasthuisZusters Zorg en Wonen Antwerpen (GZA Z&W). De campus is gelegen op Het Kiel, een wijk ten zuiden van het stadscentrum en biedt minstens 160 zorgplekken aan: 120 in het woonzorgcentrum, 15 in het dagverzorgingscentrum, en er zijn 45 assistentiewoningen waarin zowel een alleenstaande als een koppel kan verblijven.

 

Al in 2008 was GZA Z&W van zin om een nieuwe woonzorgcampus te bouwen op het terrein tussen de Waarlooshofstraat en de Bosschaertstraat in Antwerpen. Toen zette het een wedstrijd op poten waaraan vier architectenbureaus meededen. Architectenbureau Xaveer De Geyter Architects (XDGA) kwam als de winnaar uit de bus.

 

XDGA, dat opgericht werd in de jaren ’90, doet vaak mee aan architectuurwedstrijden, bijvoorbeeld voor grote overheidsprojecten zoals het nieuwe provinciehuis in Antwerpen dat het momenteel aan het bouwen is. Het bureau is ook internationaal actief. “We zoeken steeds naar complexiteit en diversiteit in onze opdrachten”, klinkt het.

 

Voor de eerste keer waagden de architecten van XDGA zich aan de bouw van een woonzorgcampus. “Het was heel boeiend om aan gebouwen te werken waarin de woonruimte centraal staat maar tegelijkertijd veel verschillende functies hebben”, zeggen de architecten. “We wilden de volledige oppervlakte optimaal benutten.”

 

De bouw ging van start in het najaar van 2014 en kwam tot een einde – zoals gepland – in het voorjaar van dit jaar. “Alles is volgens schema verlopen”, vertelt Rudi Janssen, woonzorgmanager van WZC Hollebeek. “We zijn er heel tevreden over.” De prijs voor het volledige project komt op ongeveer 23 miljoen euro.

 

Boemerang

Assistentiewoningen Hollebeek via Willem Van Besien Het resultaat is een futuristisch ogend woonzorgcentrum dat langs buiten bijna volledig bedekt is met glas en spiegels die de natuur errond reflecteren. De toekomstige natuur, in feite, want toen wij de werf bezochten, waren er nog maar enkele zonderlinge grassprietjes uit de bodem ontsproten en was de buitenaanleg in opbouw.

 

Het gebouw heeft de vorm van een boemerang, en dat is niet toevallig zo. “We hebben voor deze vorm gekozen zodat de ouderen aan de ene kant van het gebouw diegenen aan de andere kant kunnen zien. En zodat ze ook een goed zicht op de omringende natuur hebben”, zeggen de architecten. Dat leek hen belangrijk omdat zorgbehoevende ouderen zich niet zo vaak naar buiten begeven.

 

Assistentiewoningen

Assistentiewoningen cc Willem Van Besien (3)Het gebouw van de assistentiewoningen ziet er volledig anders uit. Het bestaat uit witgekleurd beton en heeft grote ramen met goudkleurige raamkozijnen. “We hebben er aandacht aan besteed om het gebouw van de assistentiewoningen heel anders te maken dan dat van het woonzorgcentrum. We wilden namelijk het onderscheid in de verf zetten. De ouderen in de assistentiewoningen kunnen nog grotendeels zelfstandig wonen.”

 

Maar als het nodig zou zijn, verzekert Rudi Janssen, zal het personeel de ouderen in de assistentiewoningen te hulp schieten. Ze hebben namelijk een verpleegoproepknop zoals er ook aanwezig zijn in het woonzorgcentrum. En als de ouderen na een tijd toch structurele zorg nodig hebben en een kamer in het woonzorgcentrum wensen te huren, zal GZA Z&W hen prioritair behandelen.

 

Benedenverdieping

Op de benedenverdieping van het woonzorgcentrum liggen de personeelsruimtes, de sociale dienst, de hoofdverpleging, de kapper, het medicatielokaal, de kinesitherapie- en ergotherapiedienst, twee cafetaria’s – de ene voor bezoekers en familie en de andere voor het personeel – en een keuken. Deze laatste is uitgerust als een echte restaurantkeuken, met onder andere een groot fornuis, steamer en friteuse. Het eten wordt wel centraal gekoeld aangeleverd, maar koken is mogelijk. “Op termijn willen we maandelijks een etentje organiseren voor de bewoners en hun familie”, zegt Rudi Janssen.
woonzorgcentrum Hollebeek benedenverdieping cc Julie PutseysOp het gelijkvloers ligt eveneens het dagverzorgingscentrum dat een aparte ingang heeft. Binnenkort zal GZA Z&W een specifieke projectmedewerker aannemen die een screening zal opstellen van de zorgbehoeftes in de buurt. In de omgeving wonen er veel gezinnen met een Turkse en Marokkaanse migratieachtergrond die niet zo snel geneigd zijn om professionele ouderenhulp op te zoeken. “Het is een barrière voor hen. De ouderen hebben de gewoonte om zo lang mogelijk bij hun familie te blijven wonen”, legt Rudi Janssen uit. “Maar we denken dat de opname in een dagverzorgingscentrum een minder grote stap zou zijn.”

 

Bovenverdiepingen

Op de vier andere verdiepingen liggen de wooneenheden, telkens verdeeld in twee groepen van 15 ouderen. De verdiepingen zien er alle vier hetzelfde uit, met uitzondering van de gedeelde badkamers en wellnessfaciliteiten. Zo heeft het woonzorgcentrum – verspreid over de vier bovenste verdiepingen – een infraroodsauna, snoezelbad, ligdouche en wellness- en relaxatieruimte. “Als een bewoner van de vierde verdieping gebruik wil maken van de wellness op de derde verdieping, kan dat natuurlijk”, aldus de woonzorgmanager.

 

Verder hebben de bovenverdiepingen allemaal twee eet- en zitruimtes (één per 15 bewoners) en een gedeeld terras. De meubels in de gemeenschappelijke ruimte zijn uitgekozen door drie bewoners van het voormalige GZA-woonzorgcentrum Goudblomme. “Ze hebben de beste zetels eruit gekozen, zonder van de prijs af te weten”, lacht Rudi Janssen. Wzc Goudblomme, gelegen in het centrum van Antwerpen, sluit zijn deuren bij de opening van wzc Hollebeek, maar de bewoners en het personeel worden meteen overgebracht naar het nieuwe woonzorgcentrum.

 

Benoît van Innis tegels in het woonzorgcentrum cc Willem Van Besien (2)In het midden van de eet- en zitruimte staat de afdelingskeuken, hier wordt het eten geregenereerd en kunnen kleine bereidingen klaargemaakt worden, eventueel samen met de bewoners. De keukenmuren zijn betegeld met tegels van Benoît van Innis, de kunstenaar die ook de tegels in het metrostation van Maalbeek ontwierp en een kunstwerk ter herinnering van de terreurslachtoffers van 22 maart 2016. Voor wzc Hollebeek beschilderde hij de tegels met kleurrijke figuren en voorwerpen. “De schilderingen zijn speels, fantasierijk en tegelijkertijd heel herkenbaar voor ouderen”, klinkt het bij de architecten. Dat de kunst geïntegreerd is in de leefruimte – in plaats van losstaand in de tuin bijvoorbeeld – was een suggestie van het Vlaams Infrastructuurfonds voor Persoonsgebonden Aangelegenheden (VIPA), dat voor het woonzorgcentrum een verbruiksvergoeding heeft toegekend.

 

Geen gangen

woonzorgcentrum Hollebeek langs de zijkant cc Willem van BesienDe architecten hebben ervoor gekozen om niet met klassieke gangen te werken. Dit zou namelijk het idee scheppen van een ziekenhuis. Daarentegen zijn de kamers als losse volumes in de open ruimtes geplaatst. Als de ouderen uit hun slaapkamer komen, stappen ze meteen de leefruimte in. “Dit hebben we ook zo ontworpen om het samenleven te promoten,” luidt het. “We willen niet dat de ouderen zich afzonderen in hun kamer.”

 

Voor de brandveiligheid zijn er natuurlijk wel branddeuren aanwezig, maar omdat deze normaal gezien voortdurend open staan, doorbreken ze de open ruimte niet. Ze gaan enkel toe – automatisch – in geval van brand. Je merkt in feite niet eens dat er branddeuren zijn omdat ze ingewerkt zijn in het muurvlak met dezelfde materiaalafwerking en detaillering.

 

Multifunctionele schuifdeuren

Hollebeek Zowel de kamers van het woonzorgcentrum als die van de assistentiewoningen zijn voorzien van semitransparante schuifdeuren die van de ene muur naar de andere geschoven kunnen worden. In de kamers van het woonzorgcentrum is dat handig om ’s nachts de weg naar het wc en de lavabo vrij te houden. In de assistentiewoning kan je de deuren gebruiken om aparte compartimenten te creëren, bijvoorbeeld voor wanneer er een familielid wil overnachten.

 

De assistentiewoningen zijn uiteraard een stuk groter dan de slaapkamers in het woonzorgcentrum. Ze hebben naast een slaap- en leefruimte, een badkamer, een wintertuin en een keuken waar de stroom van de kookplaat, oven en dampkap automatisch uitvalt na veertig minuten inactiviteit. Ten midden van het appartement is er een kleine tuin met een ontmoetingsruimte die de bewoners kunnen gebruiken voor (familie)feesten.

 

Technische snufjes

Dat het woonzorgcentrum zoveel grote ramen heeft, is natuurlijk fijn omdat iedereen dan goed naar buiten kan kijken, maar hierdoor moesten ze wel de nodige maatregelen treffen om het zomercomfort te bewaren. Veel zonlicht wil namelijk ook zeggen dat de ruimte snel zou kunnen opwarmen. Katrien Roussel, projectleider van het technisch studiebureau Boydens Engineering, legt uit dat ze hieraan tegemoet komen via de boorgatenenergieopslag of BEO-techniek.

 

Bouw woonzorgcentrum Hollebeek“Via diepteboringen onttrekken we koelte uit de grond die dan wordt rondgepompt in het gebouw om in passieve koeling te voorzien”, legt Roussel uit. In de winter kan een gelijkaardig principe toegepast worden, maar dan met warmte, die na tussenkomst van een warmtepomp nuttig kan aangewend worden in het gebouw.

 

Boydens Engineering koos voor het ventilatiesysteem D waarbij er aan warmterecuperatie wordt gedaan.  “De inkomende buitenlucht wordt hierbij voorbehandeld door het onttrekken van energie aan de uitgaande lucht, die via de warmtewisselaar in de luchtgroepen overgedragen wordt.”

 

Alle technieken werden mooi geïntegreerd in de architectuur. Ventilatieroosters, bijvoorbeeld, werden ingewerkt in de voorziene schaduwvoegen. Leidingen voor verwarming en koeling zitten in het beton, volgens het principe van betonkernactivering. “Dat was best een uitdaging voor de aannemer, Artes-Roegiers – Artes-Depret”, vertellen de architecten.

 

Nog niet volzet

Moments FurnitureHet nieuwe woonzorgcentrum is nog niet volzet. Rudi Janssen twijfelt er echter niet aan dat dat in de nabije toekomst wel het geval zal zijn: “Als iedereen ziet hoe het eruit ziet, verwacht ik veel vraag. Daarenboven heeft het GZA Z&W een vertrouwde reputatie in het Antwerpse.”
Hoe meer bewoners op de campus komen te wonen, hoe meer personeel er nodig zal zijn. Zoals reeds vermeld, wordt het personeel van wzc Goudblomme – 63 mensen – nu aan het werk gezet in wzc Hollebeek. Rudi Janssen verwacht dat de campus, wanneer het op volle capaciteit draait, zo’n 110 medewerkers, of ongeveer 73 voltijdse equivalenten, zal tewerkstellen.

 

 

 

 

Op de foto van links naar rechts:

Joke Gallens, projectingenieur technieken bij hoofdaannemer THV Artes-Roegiers Artes-Depret

Koen Vermeiren, projectleider bij hoofdaannemer THV Artes-Roegiers Artes-Depret

Rudi Janssen, woonzorgmanager van wzc Hollebeek bij GZA

Roger Albertijn, Manager Technische Diensten GZA Zorg & Wonen

Katrien Roussel, projectleider bij Studiebureau Technieken: Boydens Engineering

Peter Vande Maele, projectarchitect bij Xaveer de Geyter Architects

Willem Van Besien, projectarchitect bij Xaveer de Geyter Architects

 

 

Dit artikel verscheen in het magazine Zorg&Techniek, het ledenblad van Zorg.tech