Lon Holtzer over apotheekautomatisatie en de opleiding van verpleegkundigen

Geautomatiseerde medicatiekasten, automatische picking, bedside scanning… De technologische vooruitgang biedt extra mogelijkheden op vlak van medicatieveiligheid en een correcte medicatieverdeling. “Maar de laatste factor in het proces, de verpleegkundige die het medicijn toedient, blijft de belangrijkste schakel. Mét de bijkomende verantwoordelijkheid”, benadrukt Vlaams Zorgambassadeur Lon Holtzer.

 

“Verpleegkundigen moeten alert en bewust omgaan met de medicatie die ze toedienen, hun farmacologische kennis moet van een hoog niveau zijn en blijven.” Lon Holtzer laat in tijden van apotheekautomatisering geen twijfel bestaan over de rol en verantwoordelijkheid van verpleegkundigen als het aankomt op medicatietoediening.

 

“Met de generische medicatie is het er sowieso al niet makkelijker op geworden. Het is daarom goed dat er, dat hoor ik toch van tal van hogescholen, extra aandacht besteed wordt aan farmacologie in de bacheloropleiding verpleegkunde. Alles wat rond medicatie beweegt in een ziekenhuis wordt tegenwoordig steeds meer in handen genomen door de apotheekdienst, die meer en meer geautomatiseerd werkt. Dat is een goede zaak voor alle duidelijkheid, want het biedt tal van voordelen naar veiligheid en controle toe, maar het mag niet de valse indruk opwekken dat de (eind)verantwoordelijkheid daardoor verschuift.”

 

Geen vervreemding toelaten

Lon Holtzer hoopt dat de technologische evolutie niet zorgt voor een vervreemding waarbij verpleegkundigen voeling verliezen met onder meer de medicatie die ze toedienen. “Weet waar je mee bezig bent. Het klinkt een banaal advies, maar dat is het niet. Als je een pil toedient, dan moet je als verpleegkundige ook gewoon zelf weten wat die pil doet, of de hoeveelheid proportioneel is, of het wel strookt met de aandoening van de patiënt… Ik was ooit hoofdverpleegkundige op een afdeling oncologie. Een arts stuurde me op pad met een voorschrift voor een patiënt. Ik bekeek het en zei: Nee, ik geef dat niet. Dit klopt volgens mij niet. Had ik zonder denken dat voorschrift gevolgd, dan zou die patiënt overleden zijn. Er was namelijk een te hoge dosis voorgeschreven. Een jammerlijke fout, maar ook ik zou in fout geweest zijn mocht ik niet bewust nagedacht hebben over die voorgeschreven medicatie(dosis). Het was vroeger zo en nu nog altijd: ken je medicatie als verpleegkundige.”

 

“Het mag geen automatische piloot worden die zonder enige vorm van reflectie medicijnen toedient of spuiten geeft.”
 

 

Klinisch redeneren blijft cruciaal om medicatiefouten, en de mogelijk ernstige gevolgen, te vermijden. Ook naar observatie en opvolging van patiënten toe is het belangrijk dat verpleegkundigen over een stevige farmacologische kennis beschikken. De opkomst van systemen die bijdragen aan een lagere foutenmarge is een goed evolutie, maar het neemt absoluut niet weg dat verpleegkundigen hun kennis rond farmacologie niet moeten onderhouden of bijschaven. Laat ons vooral niet in die val trappen.
 

 

Meer tijd voor theoretische onderbouw

We bespreken met Lon Holtzer ook nog even de verlenging van de bacheloropleiding verpleegkunde van drie naar vier jaar. “Je hoort vaak dat het vierde jaar er enkel gekomen is om meer tijd te hebben voor de stage, maar dat is slechts een deel van de motivatie.
 

 

Op Europees niveau, maar ook op Belgisch niveau ondertussen, vereist men een stageperiode van 2300 uur. “Als je al die uren op 3 jaar tijd moet presteren, heb je slechts 18 weken echte lestijd als je examenperiodes en recessen niet meerekent. Het grote voordeel van het vierde jaar is dus dat er meer ruimte is voor theoretische onderbouw, daar begint alles bij, en dat de stage in rustigere omstandigheden kan verlopen. De verschillende partijen (werkveld, onderwijs, studenten) waren en zijn het er nog altijd over eens dat het introduceren van een vierde jaar een goede zet was. Het biedt meer mogelijkheden om te leren klinisch redeneren en leidt tot heel wat extra inzichten. Daar ben ik uiteraard heel blij mee”, vertelt Lon Holtzer. 

 

 

“Je mag niet vergeten dat de vierdejaarsstudenten in hun laatste jaar twee keer een periode van 400 uur stage zullen lopen. Ook zij staan patiënten of bewoners bij. En twee keer 400 uur is het equivalent van een halftijdse kracht.” 

 

 

Daarbij komt dat de helft van de verpleegkundigen die afstudeerden in het driejarenmodel toch al doorstudeerden. Ze volgden een bachelor-na-bachelor opleiding om zich te specialiseren in bijvoorbeeld spoed en intensieve, pediatrie, geriatrie, psychiatrie… of ze gingen naar de schakelprogramma’s om master te worden. Eén op twee studeerde dus zeker al vier jaar: de omslag naar vier jaar is voor heel wat studenten dus niet zo groot. Dit zorgt er ook voor dat we bij afloop van het academiejaar 2018-2019 niet volledig met een leeg jaar zullen geconfronteerd worden wat betreft pasafgestudeerden, zoals je weleens hoort. Die vrees is ongegrond. Je mag bovendien niet vergeten dat die vierdejaarsstudenten in dat laatste jaar twee keer een periode van 400 uur stage zullen lopen. Ook zij staan patiënten of bewoners bij. En twee keer 400 uur is het equivalent van een halftijdse kracht”, stelt Lon Holtzer gerust. “Zorginstellingen die zich laten opmerken als goede stagebegeleider of werkgever hebben trouwens een streepje voor wanneer de stagiair vervolgens op de arbeidsmarkt komt. Beide partijen kennen elkaar al, weten wat ze aan elkaar hebben en dus kan de stagiair mogelijk het team meteen versterken.” 

 
Het blijft wel afwachten hoe de populariteit van de opleidingen in de zorg evolueert. De stijgende lijn van de voorbije jaren werd dit academiejaar namelijk gestopt, het aantal studenten nam licht af. “Alle opleidingen op vlak van zorg en welzijn kenden inderdaad een lichte terugval, ook de HBO5 bijvoorbeeld. De aantrekkende economie zit daar voor iets tussen. Gelukkig hebben we de voorbije jaren een voorsprong opgebouwd, jaar na jaar. Er is op dit moment dus geen reden tot paniek, maar ik ben wel benieuwd naar het komende academiejaar: hopelijk knopen we terug aan met een stijging en zakken we niet verder.”
 

 

Mogelijk vindt u dit artikel ook interessant?

Juridische analyse: De aansprakelijkheid van verpleegkundigen bij toedienen van medicatie