Een belangrijke taak voor homes en rust- en verzorgingstehuizen is het beheer van de geneesmiddelen. Hoe organiseren ze zich voor het bestellen, aankopen, verdelen en administratief bijhouden van de medicatie voor hun bewoners? Het antwoord komt van Abdelkebir Hajaoui, directeur van home Franki (Luik) en verantwoordelijke van de Vulpia-groep in het Waalse Gewest.

 

Homes en rust- en verzorgingstehuizen (RVT) hebben geen mandaat om geneesmiddelen te bestellen zonder toestemming van de bewoner. “Elke bewoner die in een verzorgingsinstelling zijn intrek neemt, moet een machtiging ondertekenen”, legt Abdelkebir Hajaoui uit. “Die machtiging geeft ons toelating om geneesmiddelen in zijn naam te bestellen, en dit gedurende een vastgelegde periode, die verlengbaar is.”

 

In de huisvestingsovereenkomst tussen homes/RVT’s en bewoners (krachtens het Waals regeringsbesluit van 15 oktober 2009 betreffende de huisvesting en opvang van bejaarden) staat dat het vast bedrag per dag onder andere ook de bestelling en bevoorrading, het beheer, de opslag en bedeling van de geneesmiddelen dekt. “Al die taken zijn in de prijs inbegrepen, maar de bewoner kan wel nog vrij zijn eigen apotheek kiezen.”

 

De homes/RVT’s bezorgen een kopie van die machtiging aan de apotheken die voor de geneesmiddelenleveringen aangeduid zijn, samen met alle praktische informatie over het voorschrijven en afleveren van geneesmiddelen, de tarifering, betaalmodaliteiten en alle toepasbare wettelijke beschikkingen. “Eenmaal alle voorwaarden vervuld zijn, mogen wij bestellingen doorgeven”, gaat Hajaoui verder. “Maar natuurlijk altijd op basis van het medisch voorschrift van de behandelende arts van de bewoner.”

 

Tarifering per eenheid

Sinds 1 april 2015 heeft de hervorming van het tariefsysteem voor oraal toe te dienen vaste geneesmiddelen (capsules, tabletten, enzovoort) de praktijken op vlak van het medicatiebeheer voor bewoners van homes en RVT’s veranderd. Tot die datum werden geneesmiddelen per volledige doos afgeleverd. Om het volume geneesmiddelen dat aan de zorgverzekering gefactureerd wordt in te perken en zodoende besparingen voor het RIZIV en de patiënt te genereren, installeerde de regering een tarifering per eenheid (TPE). “Vroeger deden wij de bestelling en leverde de apotheker een hele doos”, licht Hajaoui toe. “Als we merkten dat de behandeling niet aansloeg of dat de patiënt allergisch reageerde, of als de bewoner overleed, vormde de volledig aangerekende doos geneesmiddelen een verloren uitgave. In het beste geval werd ze nog door de familie gerecupereerd, maar in de meeste gevallen werd het overschot terugbezorgd aan de apotheek voor vernietiging.”

 

Met de tarifering per eenheid worden enkel de geneesmiddelen aangerekend die werkelijk gebruikt worden. De apotheken leveren een precieze dosering per week en per patiënt. “En wij zijn overgestapt naar een systeem van geautomatiseerde individuele medicatievoorbereiding (IMV). Wij ontvangen nog enkel rollen met individuele zakjes met daarin de capsules voor de bewoners.” Op de zakjes staan naam en voornaam van de bewoner, de datum en het uur voor de inname alsook de specifieke kwaliteit van het geneesmiddel, met een fysieke beschrijving van de capsule of de tablet.

 

Geïndividualiseerde doseringen

De automatisering maakt het geneesmiddelencircuit veiliger, vergroot de traceerbaarheid van het product, verkleint het risico om fouten te maken en optimaliseert het tijdsbeheer van het home- en RVT-personeel ten bate van de bewoner. “Voordien moesten verplegers de medicatie individueel voorbereiden”, merkt Hajaoui op. “Zij maakten de doosjes open en deden de geneesmiddelen in de pildozen van de bewoners. Die belangrijke taak nam uren in beslag, maar wordt nu door de apotheker overgenomen.”

 

De bewoner krijgt zijn geneesmiddelen nu dus niet meer in een pillendoos, maar in een zakje met zijn naam erop. Het rusthuis heeft zich karretjes aangeschaft die aangepast zijn aan de rollen met geneesmiddelen. “De manier waarop geneesmiddelen worden bedeeld, is veranderd. De automatisering verkleint het foutenrisico en zorgt voor tijdwinst, maar als verpleegkundige vind ik dat dit systeem ook een valkuil met zich meebrengt, namelijk dat je niet meer zo goed de behandeling van de patiënt kent. En veel van mijn collega-verpleegkundigen in de bejaardenzorg delen die mening.” Volgens Hajaoui zorgde het continu klaarmaken van de geneesmiddelen voor de bewoners wel degelijk voor een meer diepgaande kennis en een betere beheersing van de behandeling, maar ook van de ziektetoestand van de bewoners. “Door het vele sorteren en rangschikken wisten de verzorgers dat mevrouw X dit of dat kwaaltje had en dat ze de geneesmiddelen Y en Z moest krijgen. Vandaag voert het zorgpersoneel nog wel de kleine veranderingen door en vergewist het zich ervan dat wijzigingen in de behandelingen goed toegepast worden, maar heeft het toch een minder globaal zicht op de situatie.”

 

Abdelkebir Hajaoui betreurt ook het feit dat generieke geneesmiddelen er hoe langer hoe meer allemaal hetzelfde uitzien. “Het wordt almaar moeilijker om de capsules van elkaar te onderscheiden”, merkt hij op. “De uitleg is heel eenvoudig: generieke geneesmiddelen zijn allemaal wit. Voorheen kon je op basis van hun vorm of kleur gemakkelijker de verschillende geneesmiddelen herkennen. Maar als vandaag om een of andere reden de pilletjes vallen en er eentje onvindbaar wordt, is het erg moeilijk om te bepalen welk geneesmiddel ontbreekt.”

 

Gegevensuitwisseling online

De volledige bestelling van de geneesmiddelen gebeurt elektronisch. Een beveiligde link tussen het geïnformatiseerde patiëntendossier in het rust- en verzorgingstehuis en de software van de leverende apotheek zorgt voor de directe uitwisseling van gegevens betreffende de behandeling(en). “We werken niet meer per fax noch per e-mail”, verduidelijkt Hajaoui. “Ons computersysteem is rechtstreeks verbonden met dat van de apotheek. Dankzij de digitalisering ziet de apotheek direct elke verandering in onze computer en past ze de bestelling aan.”

 

Hoewel bepaalde RVT-groepen ervoor kiezen om te werken met een bepaalde farmaceutische groep, werken de homes en RVT’s van de Vulpia-groep samen met buurtapotheken. “De bedrijfspolitiek van onze groep is dat men geen monopolie wil. Elk RVT werkt ook samen met de dichtstbij gelegen apotheek, mits ze geautomatiseerd is natuurlijk.”

 

De verantwoordelijkheid van de verpleger

De geneesmiddelenbedeling en -administratie ten slotte wordt verzekerd door de verpleegkundigen van de instelling. “Sinds 2006 mogen hulpzorgverleners de bewoner helpen bij het innemen van orale medicatie, maar dat gebeurt altijd onder de verantwoordelijkheid van een verpleegkundige die in de instelling aanwezig moet zijn”, benadrukt Hajaoui tot slot.