Het is een primeur voor het Belgische ziekenhuislandschap: in AZ Maria Middelares wordt de gedetailleerde analyse van stem-, spraak-, taal- en slikstoornissen voortaan opgenomen door de autonome, medische dienst foniatrie. Door te focussen op het vlot kunnen eten, drinken en spreken stelt de foniatrie de levenskwaliteit van patiënten centraal.

 

In een aantal Europese landen bestaat de foniatrie als medische discipline al langer: in sommige landen als een aparte discipline met specifieke opleiding, in andere volgend op een basisopleiding neus-keel-oren. In België staat de foniatrie als medische discipline nog in de kinderschoenen. Dat heeft tot gevolg dat patiënten met slik- en communicatieproblemen vaak te lang op een adequate behandeling moeten wachten. Een multidisciplinaire aanpak met gebundelde expertise binnen één centrale dienst, is volgens AZ Maria Middelares de beste manier om aan de complexiteit van de communicatie- en slikproblemen van de patiënt te beantwoorden.

 

Wie kan terecht op de dienst foniatrie?

 

Patiënten met communicatie- en of slikproblemen die in behandeling zijn voor een bepaalde aandoening.

 

Heelkunde
bv. een persoon met een tong- of stembandverlamming na een operatie in de hals.

 

Oncologie
bv. een patiënt tijdens of na een radiotherapeutische en/of chemotherapeutische behandeling voor een kwaadaardige hoofd- en halstumor. Literatuur toont aan dat vroegtijdig inspelen op de neveneffecten, slikproblemen kan beperken.

 

Neurologische aandoening
bv. na een CVA, bij een progressieve neurologische aandoening (de ziekte van Parkinson, multiple sclerose, ALS …), spierziekten, etc.

 

Obstructief slaapapnoesyndroom
Onderzoek wijst uit dat de incidentie van slikproblemen bij snurkers (al of niet gepaard met een ademhalingsstilstand) groter is dan bij niet-snurkers.

 

Structureel anatomische anomalieën (al dan niet aangeboren)
bv. een cyste in de stembanden of een Zenkers divertikel (een uitstulping ter hoogte van de slokdarm), schisis (gespleten lip en/of verhemelte), etc.

 

Hormonale pathologie
bv. een gemiddeld te hoge spreektoonhoogte bij mannen door een vertraagde of onvolledige puberteit, stemproblemen na de menopauze

 

Professionele stemgebruikers. Het kan hierbij gaan om heesheid bij zangers, stemkrachtsverlies bij leerkrachten, uitputting door intensieve stembelasting bij telefonisten van het callcenter, journalisten, acteurs …

 

Mensen die zich verder willen bekwamen in hun verbale eloquentie (bv. voor het geven van presentaties). Er wordt ook bekeken hoe de foniatrie hen in de toekomst via digitale weg, bv. gerichte eHealthplatforms, kan helpen.

 

 

Hoe werkt de dienst Foniatrie?

Mensen met communicatie- en of slikproblemen ervaren veel hinder, niet alleen lichamelijk maar ook op sociaal vlak. Toch blijven ze nog vaak onder de radar.

 

De impact op je persoonlijk leven is enorm, voornamelijk op sociaal en zelfs familiaal vlak. Je krijgt je plaats niet meer, want je hebt een onaangename irritante stem, je spreekt moeilijk, te stil, zonder kracht en zonder bereik van de juiste stemhoogte. Niemand luistert graag naar je. Bijgevolg kruip je in je schelp en krijg je een bedenkelijk zelfbeeld. Doktersbezoeken  (huisarts, ORL, neuroloog) brachten geen soelaas: er zou niets ernstig zijn”, klinkt het bij een patiënt.

 

Alles begint dan ook bij een medische evaluatie en diagnostiek door een foniater (= een NKO-arts die zich verder heeft bekwaamd in de diagnostiek, de behandeling en de revalidatie van communicatie- en slikproblemen).

 

Standaard bekijkt die de volgende zaken:

  • evaluatie van de anatomie en functie van alle organen die instaan voor communicatie en slikken: het hoofd- en halsgebied, de craniale zenuwen, het stemapparaat, het slikapparaat …
  • evaluatie van het stemorgaan in vijf dimensies, volgens een standaard internationaal protocol
  • evaluatie van het slikorgaan met een Functional Endoscopic Evaluation of Swallowing(FEES), eveneens conform internationale richtlijnen.

 

Daar waar nodig organiseert de foniater aanvullend onderzoek, heel vaak multidisciplinair met andere diensten (NKO, logopedie, radiologie, neurologie …). Vervolgens wordt gekozen voor een medische of chirurgische behandeling, die gaat van het voorschrijven van klassieke medicatie (antibioticum, antiallergicum …) tot een zeer specifiek gerichte aanpak bij meer zeldzame aandoeningen (botox injecties, lipofilling …).